విలక్షణ నేత ఇందిర (వర్ధంతి 31/10)

 

భారత రాజకీయ చరిత్రలో తనదైన ముద్ర వేసిన గొప్ప నాయకురాలు ఇందిరా గాంధీ. దేశ తొలి ప్రధానమంత్రి జవహర్‌లాల్ నెహ్రూ కుమార్తెగా రాజకీయాల్లోకి వచ్చినప్పటికీ, తన సమర్థవంతమైన పాలన, ధైర్యసాహసాలు,కఠిన నిర్ణయాలతో ప్రపంచస్థాయి నాయకురాలిగా ఎదిగారు.

కీలక నిర్ణయాలు

బ్యాంకుల జాతీయకరణ (1969): పేద ప్రజలకు, రైతులకు బ్యాంకింగ్ సేవలు అందుబాటులోకి తీసుకురావడానికి 14 ప్రధాన ప్రైవేట్ బ్యాంకులను జాతీయకరణ చేశారు.

1971 బంగ్లాదేశ్ విముక్తి పోరాటం: పాకిస్తాన్‌పై విజయం సాధించి, బంగ్లాదేశ్ ఆవిర్భావంలో అత్యంత కీలక పాత్ర పోషించారు. ఈ విజయం ఆమె రాజనీతిజ్ఞతకు నిదర్శనం.

హరిత విప్లవం: భారతదేశంలో ఆహార ధాన్యాల కొరతను నివారించడానికి హరిత విప్లవాన్ని ప్రోత్సహించి, దేశాన్ని ఆహార భద్రత వైపు నడిపించారు.

అణు పరీక్షలు (1974): పొఖ్రాన్‌లో 'స్మైలింగ్ బుద్ధ' పేరుతో మొదటిసారి విజయవంతంగా అణు పరీక్షలు నిర్వహించి భారత్‌ను అణుశక్తి దేశంగా నిలబెట్టారు.

విమర్శలు - వివాదాలు

1. అత్యవసర పరిస్థితి  (1975-1977)

 ఇందిరా గాంధీ పాలనలో అత్యంత చీకటి అధ్యాయంగా దీనిని పరిగణిస్తారు. రాజకీయ అశాంతి, కోర్టు తీర్పునకు వ్యతిరేకంగా 1975 జూన్ 25న దేశంలో ఎమర్జెన్సీ (అత్యవసర పరిస్థితి) విధించారు. ఈ కాలంలో ప్రాథమిక హక్కులను తాత్కాలికంగా నిలిపివేశారు. ప్రతిపక్ష నాయకులు, జర్నలిస్టులు, ప్రభుత్వ విధానాలను వ్యతిరేకించిన వేలాది మందిని విచారణ లేకుండా జైళ్లలో నిర్బంధించారు. పత్రికలపై కఠినమైన సెన్సార్‌షిప్ విధించారు.

2. ఆపరేషన్ బ్లూ స్టార్ (1984)

పంజాబ్‌లోని అమృత్‌సర్‌లోని పవిత్ర స్వర్ణ దేవాలయంలో తలదాచుకున్న వేర్పాటువాద ఉగ్రవాదులను ఏరివేయడానికి 'ఆపరేషన్ బ్లూ స్టార్' పేరిట సైనిక చర్యకు ఆదేశించారు. ఈ సైనిక చర్య సమయంలో సిక్కుల పవిత్ర స్థలం దెబ్బతినడం, సిక్కుల మనోభావాలు తీవ్రంగా గాయపడటం జరిగింది. ఈ సంఘటనే ఆమె హత్యకు ప్రధాన కారణంగా మారింది.

3. పార్టీలో అంతర్గత ప్రజాస్వామ్యం లోపించడం

కాంగ్రెస్ పార్టీపై తన పట్టును నిలుపుకోవడానికి ఆమె పార్టీలో సీనియర్ నాయకులను పక్కనబెట్టి, హైకమాండ్ సంస్కృతిని, కేంద్రీకృత ప్రభుత్వాన్ని బలపరిచారనే విమర్శ ఉంది. ప్రాంతీయ నాయకుల స్వయంప్రతిపత్తిని తగ్గించి, పార్టీలో ప్రత్యర్థులను అణచివేశారనే ఆరోపణలు ఎదుర్కొన్నారు.

4. కుటుంబ రాజకీయాలకు పెద్దపీట

ఇందిరా గాంధీ తన కుమారులైన సంజయ్ గాంధీ, రాజీవ్ గాంధీలను రాజకీయాల్లోకి తీసుకురావడం ద్వారా భారత రాజకీయాల్లో కుటుంబ పాలనకు బలమైన పునాది వేశారనే విమర్శలు ఇప్పటికీ వినిపిస్తుంటాయి.

ఈ విధంగా, ఆమె తీసుకున్న కొన్ని కఠినమైన నిర్ణయాలు దేశాన్ని సంక్షోభం వైపు నడిపించాయని రాజకీయ విశ్లేషకులు భావిస్తుంటారు. అయితే, అదే సమయంలో దేశ సమైక్యత కోసం ఆమె చేసిన  త్యాగం, తీసుకున్న చారిత్రాత్మక నిర్ణయాలు ఆమెను చరిత్రలో ఒక ప్రత్యేక స్థానంలో నిలబెట్టాయి.

1984 అక్టోబర్ 31న న్యూఢిల్లీలోని తన అధికారిక నివాసంలోనే ఇందిరా గాంధీ దారుణ హత్యకు గురయ్యారు. దేశ సమగ్రత, ఐక్యత కోసం తన ప్రాణాలను సైతం అర్పించిన ఈ రోజును రాష్ట్రీయ సంకల్ప దివస్ గా పాటిస్తారు.*