స్వరాజ్య స్వప్నం: భారత స్వాతంత్ర్య సంగ్రామ సంక్షిప్త గాథ

ఆగస్టు నెల రాగానే ప్రతి భారతీయుడి గుండెల్లో ఒక తెలియని దేశభక్తి తరంగం ఉప్పొంగుతుంది. బ్రిటీష్ దాస్య శృంఖలాలను తెంచుకుని, ఒక స్వతంత్ర దేశంగా భారతావని మేల్కొన్న అద్భుత క్షణాల వెనుక తొమ్మిది దశాబ్దాల సుదీర్ఘ పోరాటం, లక్షలాది మంది త్యాగాలు ఉన్నాయి. 1857 నాటి తొలి తిరుగుబాటు మంటల నుంచి 1947 నాటి స్వాతంత్ర్య సంబరాల వరకు సాగిన ఈ మహా గాథ సంక్షిప్త రూపం.

ప్రథమ స్వతంత్ర సంగ్రామం (1857) – నిప్పు రవ్వ

బ్రిటిష్ ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీ దోపిడీకి, అణచివేతకు వ్యతిరేకంగా భారతీయుల గుండెల్లో రగులుతున్న అసంతృప్తి ఒకేసారి బద్ధలైంది. తూటాలకు ఆవు, పంది కొవ్వు పూశారనే వార్త సిపాయిల్లో మంటలు రేపింది. బారక్‌పూర్‌లో మంగళ్ పాండే ఎక్కుపెట్టిన తుపాకీ తూటా ఓ మహా సంగ్రామానికి నాంది పలికింది. "నా ఝాన్సీని నేను ఇవ్వను" అంటూ రణరంగంలో దూకిన వీరనారి లక్ష్మీబాయి, తాంతియా తోపే, నానా సాహెబ్, బహదూర్ షా జఫర్ వంటి నాయకులు బ్రిటీష్ సామ్రాజ్యాన్ని వణికించారు. ఈ తిరుగుబాటు తాత్కాలికంగా విఫలమైనప్పటికీ, భారతీయులలో "మేము ఒక దేశం, మాకు స్వేచ్ఛ కావాలి" అనే జాతీయ భావన విత్తనాన్ని నాటింది. దీనితో ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీ పాలన అంతమై, భారత్ నేరుగా బ్రిటిష్ రాణి పాలనలోకి వెళ్లింది.

చైతన్య కిరణాలు (1885 - 1915) – సంస్థాగత పోరాటం

తుపాకులతోనే కాదు, కలాలతో, మేధస్సుతో కూడా పోరాడాలని భారతీయులు గ్రహించారు.ఏ.ఓ. హ్యూమ్ చొరవతో 1885లో భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ ఆవిర్భవించింది.  , దేశంలోని మేధావులంతా ఒక వేదికపైకి వచ్చారు. ప్రారంభంలో ఇది వినతులు, విజ్ఞప్తులకే (మితవాదులు) పరిమితమైంది. 1905 లో లార్డ్ కర్జన్ చేసిన బెంగాల్ విభజన దేశాన్ని రగిలించింది. లాల్-బాల్-పాల్ (లాలా లజపతిరాయ్, బాల గంగాధర తిలక్, బిపిన్ చంద్రపాల్) నాయకత్వంలో విదేశీ వస్తు బహిష్కరణ, స్వదేశీ ఉద్యమం ఊపందుకున్నాయి. "స్వరాజ్యం నా జన్మహక్కు, దాన్ని నేను సాధించి తీరుతాను" అనే తిలక్ నినాదం దేశవ్యాప్తంగా మారుమోగింది.

గాంధీ యుగం (1915 - 1930) – సత్యం, అహింస

1915లో దక్షిణాఫ్రికా నుంచి  మోహన్‌దాస్ కరంచంద్ గాంధీ భారత్‌కు తిరిగి రావడంతో స్వాతంత్ర్య పోరాట శైలి పూర్తిగా మారిపోయింది. ఇది కొద్దిమంది మేధావుల పోరాటం నుంచి సామాన్య ప్రజల పోరాటంగారూపాంతరం చెందింది. 1919 లో జలియన్ వాలా బాగ్ లో జనరల్ డయ్యర్ జరిపిన క్రూరమైన నరమేధం దేశాన్ని దిగ్భ్రాంతికి గురిచేసింది. 1920-22 లో సహాయ నిరాకరణ ఉద్యమం ద్వారా గాంధీజీ బ్రిటీష్ ప్రభుత్వానికి ఏ రకంగానూ సహకరించకూడదని ఇచ్చిన పిలుపుతో దేశం మొత్తం ఏకమైంది. అయితే చౌరీచౌరా హింస వల్ల గాంధీజీ దీనిని నిలిపివేశారు. ప్రకృతి ఇచ్చిన ఉప్పుపై బ్రిటీష్ వారు పన్ను వేయడాన్ని నిరసిస్తూ 1930 లో గాంధీజీ ఉప్పు సత్యాగ్రహం చేపట్టి కాలినడకన దండి చేరి, ఉప్పు చట్టాన్ని ఉల్లంఘించారు.

విప్లవ వీరుల రక్తాభిషేకం – సమాంతర పోరాటం

ఒకవైపు గాంధీజీ అహింసా మార్గంలో వెళ్తుంటే, మరోవైపు ప్రాణత్యాగానికైనా సిద్ధమంటూ విప్లవ వీరులు బ్రిటీష్ గుండెల్లో నిద్రపోయారు. భగత్ సింగ్, రాజ్‌గురు, సుఖ్‌దేవ్ అసెంబ్లీలో బాంబులు వేసి, ఇన్క్విలాబ్ జిందాబాద్ (విప్లవం వర్ధిల్లాలి) అంటూ నవ్వుతూ ఉరితాడును ముద్దాడారు. ఆంధ్రా ఏజెన్సీ ప్రాంతంలో మన్యం విప్లవం ద్వారా అల్లూరి సీతారామరాజు బ్రిటీష్ వారిని గడగడలాడించాడు. చంద్రశేఖర్ ఆజాద్ చివరి శ్వాస వరకు బ్రిటీష్ వారికి దొరకనని శపథం చేసి, అలహాబాద్ పార్కులో తనను తాను కాల్చుకుని అమరుడయ్యాడు. 

(1942 - 1947) – 'డూ ఆర్ డై'

రెండవ ప్రపంచ యుద్ధ కాలంలో స్వాతంత్ర్య పోరాటం తుది ఘట్టానికి చేరింది. బ్రిటీష్ వారు భారత్‌ను వదిలి వెళ్లక తప్పని పరిస్థితి ఏర్పడింది. 1942 లో గాంధీజీ ఇచ్చిన ‘ డూ ఆర్ డై‘ పిలుపుతో దేశవ్యాప్తంగా ప్రజలు రోడ్లపైకి వచ్చారు. నాయకులందరినీ అరెస్ట్ చేసినా, ప్రజలే స్వచ్ఛందంగా ఉద్యమాన్ని నడిపారు. మరో వైపు నేతాజీ సుభాష్ చంద్ర బోస్   "నాకు రక్తాన్ని ఇవ్వండి, మీకు స్వాతంత్రాన్ని ఇస్తాను" అంటూ ఆజాద్ హింద్ ఫౌజ్ సైన్యాన్ని నిర్మించి, బ్రిటీష్ సైన్యంపై సాయుధ పోరాటానికి దిగారు. ఇది బ్రిటీష్ వారి సైనిక పునాదులను కదిలించింది.

ఆగస్టు 15, 1947 – స్వేచ్ఛా భారతం

రెండవ ప్రపంచ యుద్ధం తర్వాత బలహీనపడిన బ్రిటీష్ ప్రభుత్వం, భారతీయుల నిరంతర పోరాటానికి తలవొగ్గక తప్పలేదు. అయితే, దురదృష్టవశాత్తూ దేశ విభజన (భారత్, పాకిస్తాన్) అనే అవాంఛనీయ పరిణామంతో  స్వాతంత్ర్యం సిద్ధించింది. 1947, ఆగస్టు 14 అర్ధరాత్రి... ప్రపంచమంతా నిద్రిస్తున్న వేళ, భారతదేశం నవజీవనంలోకి, స్వేచ్ఛలోకి అడుగుపెట్టింది. దేశ తొలి ప్రధాని జవహర్‌లాల్ నెహ్రూ ఎర్రకోటపై త్రివర్ణ పతాకాన్ని ఎగురవేస్తూ తన ప్రసిద్ధ ప్రసంగం - ట్రిస్ట్ విత్ డెస్టినీ - చేశారు.

ఇప్పుడు మనం పీల్చే ప్రతి స్వేచ్ఛా వాయువు వెనుక, మనం అనుభవిస్తున్న ప్రతి హక్కు వెనుక ఎందరో మహానుభావుల త్యాగాలు ఉన్నాయి. వారిని స్మరించుకుంటూ, దేశ ప్రగతికి పునరంకితం కావడమే ఈ ఆగస్టు నెలలో స్వాతంత్ర దినోత్సవ వేళ మనం వారికిచ్చే నిజమైన నివాళి. జైహింద్!